Circulaire bouw is de volgende stap na energieneutraliteit: niet alleen zuinig op energie, maar ook zuinig op grondstoffen. De bouwsector is verantwoordelijk voor circa 40% van het wereldwijde materiaalgebruik en een substantieel deel van de afvalproductie. In Nederland is de MPG-score (Milieuprestatie Gebouwen) al verplicht voor nieuwbouwwoningen, en die norm wordt aangescherpt. Gemeenten stellen steeds vaker circulaire ambities in het omgevingsplan. Dit artikel legt uit wat circulair bouwen concreet betekent, welke materialen er geschikt voor zijn en wat het kost.
Wat is circulair bouwen?
Circulair bouwen betekent: zo bouwen dat materialen aan het einde van de levensduur van een gebouw opnieuw kunnen worden gebruikt of gerecycled, in plaats van te eindigen als bouwafval op de stortplaats. Het is een toepassing van het principe van de circulaire economie op de gebouwde omgeving.
In de praktijk omvat circulair bouwen drie strategieën. De eerste is bouwen met hergebruikte materialen: gebruik bestaande materialen (baksteen, staal, hout) uit gesloopte gebouwen in nieuwe constructies. De tweede is bouwen met recyclebare materialen: kies materialen en verbindingstechnieken die het mogelijk maken om een gebouw aan het einde van de levensduur te demonteren en de materialen te scheiden. De derde is bouwen met materialen met een lage milieubelasting: gebruik materialen die bij de productie weinig CO2 uitstoten en weinig eindige grondstoffen verbruiken, zoals biobased materialen (hout, hennep, stro).
De MPG-score: verplicht en aangescherpt
De Milieuprestatie Gebouwen-score (MPG) is een maat voor de totale milieubelasting van de materialen die worden gebruikt in een woning, uitgedrukt in schaduwkosten per vierkante meter per jaar. Hoe lager de score, hoe duurzamer de materialenkeuze.
Sinds 2021 geldt voor nieuwe woningen een wettelijke maximale MPG-score van 0,8. Dat klinkt technisch, maar de praktische betekenis is helder: een bouwer die goedkope materialen met een hoge milieubelasting (zoals bepaalde kunststoffen of niet-duurzaam geproduceerd cement) kiest, haalt de score niet.
De MPG wordt berekend op basis van de levenscyclusanalyse (LCA) van elk toegepast materiaal. De berekening wordt uitgevoerd door een gecertificeerd adviseur met erkende software, vergelijkbaar met de BENG-berekening.
Biobased bouwen: hout en andere natuurmaterialen
Een sterk opkomende trend in circulaire nieuwbouw is het bouwen met biobased materialen: materialen die zijn gemaakt van planten of andere organische grondstoffen. Hout is het meest gangbare voorbeeld: CLT (Cross Laminated Timber, kruislings verlijmd houtpanelen) maakt het mogelijk om meerdere verdiepingen hoog te bouwen met hout als draagconstructie.
Hout heeft meerdere voordelen vanuit circulair oogpunt: het slaat CO2 op tijdens de groei van de boom, het is hernieuwbaar, en het is aan het einde van de levensduur te hergebruiken of te recyclen. Beperkingen zijn de hogere aanschafkosten en de specifieke eisen aan brand- en vochtwering.
Andere biobased materialen die opkomen in nieuwbouw zijn cellulose-isolatie (gemaakt van oud papier), hennepvezelplaten en stro-isolatie.
Demontagegericht ontwerpen: bouwen voor de toekomst
Een cruciaal onderdeel van circulair bouwen is demontagegericht ontwerpen: ervoor zorgen dat een gebouw aan het einde van zijn levensduur stuk voor stuk kan worden gedemonteerd, in plaats van te worden gesloopt. Dat stelt eisen aan de manier waarop materialen worden verbonden.
Schroefverbindingen zijn demontagevriendelijker dan lijm of mortelbeton. Prefab elementen die in de fabriek worden gemaakt en op de bouwplaats worden gemonteerd, zijn doorgaans eenvoudiger te demonteren dan in-situ gestort beton.
Naast de technische uitvoering vraagt demontagegericht bouwen om een zogeheten materialenpaspoort: een digitale registratie van alle materialen in een gebouw, inclusief locatie, hoeveelheid en kwaliteit. Dat maakt toekomstig hergebruik eenvoudiger.
Circulaire eisen van gemeenten
Steeds meer gemeenten stellen aanvullende circulaire eisen in aanbestedingen en omgevingsplannen, bovenop de wettelijke MPG-norm. Amsterdam heeft als doelstelling om in 2030 volledig circulair te zijn in de bouw; andere steden volgen. Concrete eisen kunnen zijn: een maximale MPG-score die strenger is dan de wettelijke norm, een minimum aandeel biobased of gerecyclede materialen, of een verplicht materialenpaspoort.
Voor projectontwikkelaars die in dergelijke gemeenten willen bouwen, is vroeg overleg met de gemeente over de circulaire ambities essentieel. De eisen zijn soms onderhandelbaar; het gesprek voeren is altijd beter dan achteraf geconfronteerd worden met onhaalbare voorwaarden.
Kosten en business case
Circulair bouwen kost doorgaans meer dan conventioneel bouwen — althans in de aanlegfase. Biobased materialen zijn duurder; demontagegerichte verbindingen vergen meer ontwerp en arbeid; een materialenpaspoort kost geld om op te stellen.
De business case voor circulair bouwen zit in de lange termijn: lagere sloopkosten aan het einde van de levensduur (materialen hebben restwaarde in plaats van afvalkosten), een betere MPG-score die voldoet aan toekomstige eisen, en een toenemende marktvraag van opdrachtgevers en gemeenten die circulaire ambities serieus nemen.
Wat dit voor jou betekent
Als koper is de MPG-score van uw woning een indicator voor duurzaamheid die u kunt opvragen bij de projectontwikkelaar. Als bouwprofessional is de MPG-berekening een verplicht onderdeel van het bouwtraject; vroeg investeren in duurzame materiaalkeuze is goedkoper dan achteraf aanpassen. Als gemeente heeft u de bevoegdheid om via het omgevingsplan strengere eisen te stellen en zo de bouwsector te prikkelen circulairder te gaan bouwen.
Lees ook
- Duurzame nieuwbouw: BENG en energielabels
- Klimaatadaptief bouwen: wateroverlast en hitte
- Gebiedsontwikkeling: van planfase tot woonwijk
- Woningbouwbeleid: wat regelt het Rijk?
- Transformatie van leegstand naar woningen
- BENG-norm uitgelegd
- Nieuwbouw in Nederland: de complete gids
- Grondbeleid bij gemeenten
Veelgestelde vragen
Wat is de MPG-score?
De Milieuprestatie Gebouwen-score: een maat voor de milieubelasting van de gebruikte bouwmaterialen. Hoe lager de score, hoe duurzamer. Nieuwbouwwoningen moeten sinds 2021 een maximale MPG van 0,8 halen.
Is circulair bouwen verplicht?
De MPG-norm (max. 0,8) is wettelijk verplicht voor nieuwe woningen. Aanvullende circulaire eisen boven de wettelijke norm zijn gemeentelijk beleid en variëren per gemeente.
Wat zijn biobased materialen?
Bouwmaterialen gemaakt van plantaardige of organische grondstoffen, zoals hout (CLT), hennepvezel, stro of cellulose-isolatie. Ze zijn hernieuwbaar en hebben doorgaans een lage milieubelasting.
Wat is een materialenpaspoort?
Een digitale registratie van alle materialen in een gebouw: wat het is, hoeveel er van is, waar het zit en van welke kwaliteit het is. Het maakt toekomstig hergebruik of recycling eenvoudiger.
Kost circulair bouwen meer?
Doorgaans wel in de aanlegfase. De business case zit in lagere sloopkosten, restwaarde van materialen, betere MPG-score en toenemende marktvraag van duurzaamheidsbewuste opdrachtgevers en gemeenten.
Bronnen
- RVO — *Milieuprestatie gebouwen (MPG)*: rvo.nl
- Rijksoverheid — *Circulaire economie in de bouw*: rijksoverheid.nl
- RVO — *BENG-eisen en duurzaamheid*: rvo.nl
- Nieuwbouw.nl — *Duurzame nieuwbouwprojecten*: nieuwbouw.nl
- Volkshuisvesting Nederland — *Duurzame woningbouw*: volkshuisvestingnederland.nl
*Disclaimer: Dit artikel is bedoeld als algemene informatieve achtergrond. Wet- en regelgeving op het gebied van duurzaamheid kan wijzigen. Raadpleeg een gecertificeerd adviseur voor uw specifieke situatie.*
